Overdruk

Overdruk

Overdrukken en uitspraen zijn instellingen in een grafisch ontwerp en drukwerk, waarmee je bepaalt of een kleur over een andere kleur heen wordt gedrukt of dat er een uitsparing wordt gemaakt in de onderliggende kleur.

Hoe werkt overdrukken (en uitsparen)

Normaal gesproken wordt er bij overlappende kleuren automatisch een uitsparing gemaakt in de onderste laag, zodat de bovenste kleur zuiver gedrukt wordt. Vergelijk het met een sticker op een gekleurde ondergrond: de ondergrond wordt eerst weggesneden, zodat de sticker daar precies past.

Als je overdrukken inschakelt, laat je die uitsparing weg. De bovenste kleur wordt dus over de onderliggende kleur gedrukt. Daardoor mengen de kleuren optisch – net zoals wanneer je met een markeerstift over een andere kleur heen gaat.

Waarom zou je overdruk gebruiken?

Overdrukken is geen fout, maar juist een bewuste keuze – mits goed toegepast. Er zijn meerdere situaties waarin dit een nuttige of zelfs noodzakelijke instelling is, zoals bijvoorbeeld:

• Rijkere, diepere kleuren: bijvoorbeeld bij zwart over een gekleurde ondergrond. Door zwart “over te drukken”, krijg je een optisch intensere kleur (dieper zwart). Of, als een bepaald effect wordt beoogt, bijvoorbeeld: je ontwerpt een beeld in één volle kleur, bijvoorbeeld blauw. Daar kun je een andere kleur overheen drukken (zelfs zwart) om die afbeelding ton-sur-ton zichtbaar te maken.
• Voorkomen van registratieproblemen: bij kleine teksten of dunne lijntjes op een gekleurde achtergrond kan uitsparen leiden tot witte randjes als het drukwerk niet perfect registert. Overdruk voorkomt dat. Dit gaat ook op bij het gebruik van (spot-)folie: folie wordt in veel gevallen aangebracht ná het drukken van de drukvellen. Als het drukbeeld onder het aan te brengen folie wordt uitgespaard, zouden registerproblemen (die bij folie zeer denkbaar zijn, aangezien dit een geheel aparte machinale handeling is) kunnen leiden tot witte randjes rondom het foliebeeld.
• Onbedoelde uitsparingen bij lak: als je spot-lak over je drukwerk wilt aanbrengen, dan wil je die meestal niet uitparen. Tenzij het een bedoeld effect is natuurlijk. Het lak-beeld dient in dat geval dus niet op uitsparen te staan maar op overdrukken.
• Stansvormen en technische elementen: een stansvorm wil je kunnen zien tijdens de opmaak en in je drukbestand, met name in verband met de positionering. Alleen wil je niet dat deze wordt meegedrukt natuurlijk. Daarom krijgt een stansvorm (of boorgaten, ril- en perforatielijnen, etc.) een “eigen” kleur, die op overdruk wordt gezet. Zou je deze uitsparen, dan wordt de stansvorm dus in witte lijntjes zichtbaar tijdens het drukken.

Wanneer gaat het mis?

Overdruk kan ook onbedoelde effecten hebben:

• Tekst kan verdwijnen (bijvoorbeeld witte tekt die op overdrukken staat): als je witte tekst op een drukkleur plaatst en op overdrukken zet, wordt de witte tekst dus niet uitgespaard. En dus niet zichtbaar! Een veel gemaakte denkfout.
• Kleuren mengen onverwacht: een kleur over een andere kleur drukken leidt soms tot onbedoelde kleurtinten (wat, zoals hierboven omschreven, ook een bedoeld effect kan zijn)

Tip: controleer vóór het drukken altijd een overdrukvoorbeeld (overprint preview). In een programma als Acrobat Pro kun je dit standaard instellen!

Conclusie

Overdruk bepaalt hoe kleuren in drukwerk over elkaar heen gedrukt worden. Het is een krachtige instelling waarmee je het drukbeeld verfijnt – maar het vereist aandacht en kennis. Fout ingestelde overdruk kan leiden tot onzichtbare tekst of ongewenste kleurversmelting.